ტექნოლოგიური პროცესების აღრიცხვა მარანში: ჟურნალები და შეტყობინებები სააგენტოში

ყოველ წელს ორი თარიღი მეორდება: 1 დეკემბერი, როცა ღვინის ეროვნულ სააგენტოს უნდა ეცნობოს სეზონზე გადამუშავებული ყურძნის შესახებ, და 10 იანვარი, როცა ვენახისა და ღვინის ნაშთების შეტყობინებებია წარსადგენი. ეს ვალდებულებები „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ საქართველოს კანონიდან და მინისტრის ბრძანებიდან მოდის. ამ სტატიაში მოკლედ ავხსნით, რას მოითხოვს კანონი, რომელი ჟურნალები უნდა აწარმოოთ და სად უშვებენ მარნები ყველაზე ხშირად შეცდომას.

სამართლებრივი საფუძველი: კანონის 33⁵ მუხლი

კანონის 33⁵ მუხლის თანახმად, ღვინის კომპანია ვალდებულია აღრიცხოს ალკოჰოლიანი სასმლის, სპირტის, ვაზის სამყნობი და სარგავი მასალის წარმოებასა და შენახვასთან დაკავშირებული ტექნოლოგიური პროცესები და სააგენტოს წარუდგინოს სავალდებულო შეტყობინებები. აღრიცხვის წესსა და ფორმებს, აგრეთვე ტრანსპორტირების, შენახვის, დამუშავებისა და ჩამოსხმის დროს დასაშვები დანაკარგების ზღვრულ ოდენობებს საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი ადგენს.

ეს წესი დამტკიცებულია მინისტრის 2019 წლის 24 იანვრის №2-78 ბრძანებით „მევენახეობა-მეღვინეობის პრაქტიკაში ტექნოლოგიური პროცესების აღრიცხვისა და შეტყობინების წესის განსაზღვრის შესახებ“. ბრძანებაში 2019 წლის დეკემბერში ცვლილება შევიდა, ხოლო თავად კანონში — 2026 წელს, ამიტომ ფორმების შევსებამდე ყოველთვის matsne.gov.ge-ზე მოქმედი რედაქცია გადაამოწმეთ.

შესაბამისობის სერტიფიკატის მიღების აუცილებელი პირობაა მწარმოებლის მიერ აღრიცხვისა და შეტყობინების წესების დაცვა („ვაზისა და ღვინის შესახებ“ კანონი, 33² მუხლის მე-6 პუნქტი).

სხვა სიტყვებით: ჟურნალები მხოლოდ შემოწმებისთვის არ არის. თუ აღრიცხვა წესრიგში არ გაქვთ, ღვინის სერტიფიცირება — როგორც ადგილობრივი ბაზრისთვის, ისე ექსპორტისთვის — შეიძლება შეფერხდეს.

ვის ეხება

ვალდებულება ეხება ღვინის კომპანიას — მეწარმეს (ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს), რომლის საქმიანობა ღვინის, ღვინისეული სასმლის, ყურძნისეული სპირტიანი სასმლის ან ვაზის სარგავი მასალის წარმოებას ან რეალიზაციას უკავშირდება. №2-78 ბრძანებით დამტკიცებული წესის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი აღრიცხვის მოთხოვნებისგან ათავისუფლებს კომპანიას, რომლის მიერ წარმოებული ღვინის რეალიზაცია წელიწადში ჯამურად 1 500 ლიტრს არ აღემატება. თუ ამ ზღვარს უახლოვდებით, სააგენტოსთან დააზუსტეთ, ვრცელდება თუ არა თქვენზე გამონაკლისი მოქმედი რედაქციით.

რომელი ჟურნალები და აქტები უნდა აწარმოოთ

წესის მე-4 მუხლი ჩამოთვლის ფორმებს, თითოეულს თავისი დანართით. ღვინის მწარმოებლისთვის მთავარია:

• ვენახების რეესტრი — ყოველი წლის 1 იანვრის მდგომარეობით;
• მოსავლის აღების ჟურნალი;
• ყურძნის მიღების ჟურნალი გადამუშავების სეზონზე;
• ღვინის ბრუნვის ჟურნალი;
• ღვინის დავარგებაზე დაყენების აქტი, კუპაჟის აქტი და ჩამოსხმის აქტი;
• მზა პროდუქციის საწყობის მოძრაობის ჟურნალი;
• დამხმარე მასალების ბრუნვის ჟურნალი და, საჭიროების შემთხვევაში, კონცენტრირებული ყურძნის ტკბილის ბრუნვის ჟურნალი;
• თუ ჭაჭას ან ბრენდის ხდით — გამოხდის, დისტილატის დავარგების და კუპაჟის აქტები და დისტილატის ბრუნვისა და ნაშთების რეესტრი.

მოცულობები აღირიცხება დეკალიტრებში, 20 °C ტემპერატურაზე. წესი პირდაპირ უშვებს ჟურნალების ელექტრონულ ფორმას ან კომპანიის მიერ შემუშავებულ საკუთარ ფორმას, თუ მოთხოვნილი ინფორმაცია სრულად არის ასახული (მე-4 მუხლის მე-16 პუნქტი). ამასთან, ტექნოლოგიურ ჟურნალებსა და აქტებში ასახული ინფორმაცია დადასტურებული უნდა იყოს ლაბორატორიული ჟურნალის შესაბამისი ჩანაწერებით (მე-17 პუნქტი).

შეტყობინებები სააგენტოში: ვადები

წესის მე-5 მუხლის მიხედვით, ღვინის კომპანია სააგენტოს შემდეგ ინფორმაციას წარუდგენს:

• ვაზის სამყნობი მასალისა და ნამყენი ნერგის მოძრაობის შესახებ — არაუგვიანეს ყოველი წლის 1 ივლისისა (დანართი №15);
• შეტყობინება ვენახის შესახებ — არაუგვიანეს ყოველი წლის 10 იანვრისა (დანართი №16);
• შეტყობინება სეზონზე ყურძნის გადამუშავების შესახებ — არაუგვიანეს ყოველი წლის 1 დეკემბრისა (დანართი №17);
• შეტყობინება ღვინის ბრუნვისა და ნაშთების შესახებ, 1 იანვრის მდგომარეობით — არაუგვიანეს 10 იანვრისა (დანართი №18);
• დისტილატების, ბრენდის, ჭაჭის არყისა და მაგარი სასმელის ბრუნვისა და ნაშთების შესახებ — ასევე 10 იანვრამდე (დანართები №19 და №20).

ქვევრის ღვინისთვის მნიშვნელოვანი დეტალი: ყურძნის გადამუშავების შეტყობინებაში დასაშვებია ღვინისა და ლექის, ხოლო ქარვისფერი ღვინის შემთხვევაში — ღვინის, ჭაჭისა და ლექის ჯამური რაოდენობის მითითება, თუ ამის შესახებ შეტყობინებაში შესაბამისი ჩანაწერი გაკეთდება.

რას ამოწმებს სააგენტო

ღვინის ეროვნული სააგენტო ხარისხის კონტროლს სისტემატურად ახორციელებს. 2026 წლის იანვარ-სექტემბერში, სერტიფიცირებისთვის წარდგენილი ნიმუშების ლოტებთან შესაბამისობის დასადგენად, 45 კომპანიაში 251 საინსპექციო კონტროლი ჩატარდა, ხოლო ტექნოლოგიური პროცესის კანონმდებლობასთან შესაბამისობის შესაფასებლად — 15 შემოწმება 5 კომპანიაში. ამავე პერიოდში 10 კომპანიის 19 ნიმუშთან დაკავშირებით 17 ჯარიმა გამოიწერა, საერთო ჯამში 25 000 ლარი.

პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ ინსპექტორი ადარებს: სერტიფიცირებისთვის წარდგენილ ნიმუშს — ლოტს, რომელიც მარანშია; ჩამოსხმის აქტს — საწყობის ჟურნალს; ჟურნალში ჩაწერილ ოპერაციებს — ლაბორატორიულ ჩანაწერებს. აღრიცხვისა და შეტყობინების წესების დარღვევა, კანონის 33⁵ მუხლის მიხედვით, კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას იწვევს.

ხშირი შეცდომები

• ჟურნალების შევსება წლის ბოლოს, მეხსიერებით — როცა 10 იანვრის შეტყობინება მზადდება, ნაშთები აღარ ემთხვევა ჭურჭლების რეალურ მოცულობებს.
• გადაღება, კუპაჟი ან ჩამოსხმა ჩაწერილია, მაგრამ ლაბორატორიულ ჟურნალში შესაბამისი ანალიზი არ არის.
• ლიტრებისა და დეკალიტრების აღრევა ერთსა და იმავე დოკუმენტში.
• ქვევრის ღვინის ლექი და ჭაჭა არც ცალ-ცალკე არის აღრიცხული და არც ჯამურად, შენიშვნით.
• ყურძნის მიღების ჟურნალში არ ჩანს, რომელი ვენახიდან (და რომელი მევენახისგან) მოვიდა ყურძენი, ამიტომ ღვინის წარმოშობის დადასტურება რთულდება.

პრაქტიკული თანმიმდევრობა: ნოემბრიდან 10 იანვრამდე

• რთველის დასრულებისთანავე შეაჯამეთ ყურძნის მიღების ჟურნალი: ჯიშის, ვენახისა და მომწოდებლის მიხედვით, და შეადარეთ ის მიღებული ღვინისა და ლექის (ქარვისფერი ღვინისთვის — ჭაჭისაც) მოცულობებს.
• შეავსეთ ყურძნის გადამუშავების შეტყობინება და წარადგინეთ 1 დეკემბრამდე — არ დაელოდოთ, სანამ ყველა ღვინო დუღილს დაასრულებს.
• დეკემბრის ბოლოს გაზომეთ ყველა ჭურჭლის — ქვევრის, ავზისა და კასრის — შიგთავსი და ჩამოსხმული ბოთლების ნაშთი საწყობში.
• 1 იანვრის მდგომარეობით შეადარეთ ფიზიკური ნაშთები ღვინის ბრუნვის ჟურნალს; სხვაობა ახსენით ჩანაწერით (დანაკარგი, ლექი, ანალიზის ნიმუში), და არა უბრალოდ „გაასწორეთ“.
• განაახლეთ ვენახების რეესტრი 1 იანვრის მდგომარეობით და წარადგინეთ ვენახისა და ღვინის ბრუნვის შეტყობინებები 10 იანვრამდე.

ეს თანმიმდევრობა წესის ვადებს მიჰყვება; კონკრეტული ფორმები და წარდგენის არხი სააგენტოსთან დააზუსტეთ, რადგან ბრძანება და კანონი რამდენჯერმე შეიცვალა.

როგორ გაიმარტივოთ

საუკეთესო პრაქტიკა მარტივია: ყოველი ოპერაცია ჩაწერეთ იმ დღეს, როცა ის ჩატარდა, და ყოველი ჩანაწერი დააკავშირეთ კონკრეტულ ღვინის პარტიასა და ჭურჭელთან — ქვევრთან, ავზთან თუ კასრთან. მაშინ 1 დეკემბრისა და 10 იანვრის შეტყობინებები მზა ჩანაწერებიდან შეჯამებით მზადდება და არა აღდგენით.

GrapeFlow-ში ამ ჩანაწერების წარმოება შეგიძლიათ: რთველის აწონვა ნაკვეთის მიხედვით, ღვინის მოძრაობა ჭურჭლებს შორის, კუპაჟი, დანამატები, ლაბორატორიული ანალიზები და ჩამოსხმა — პარტიის მიხედვით, ლიტრებში (დეკალიტრზე გადასაყვანად 10-ზე გაყოფა საკმარისია). GrapeFlow შეტყობინებებს სააგენტოს არ უგზავნის და ოფიციალურ ფორმებს არ ავსებს — ის ინახავს მონაცემებს, რომლებითაც ამ ფორმებს თქვენ შეავსებთ. აპლიკაციის ინტერფეისი ამჟამად ინგლისურ და პორტუგალიურ ენებზეა.